hoe het zit / je cyclus en de vijf seizoenen
Hormonen uit balans: wat er werkelijk onder zit
10 minuten lezen Dimitra van Doremalen
Je hebt het opgezocht. Je hebt de lijstjes gezien, je herkende er zeven van de tien, en je hebt magnesium gekocht. Dat staat nu in het kastje naast de vitamine D die je ook al een tijdje vergeet.
En er is niets veranderd.
Dat ligt niet aan jou en ook niet aan de magnesium. Het ligt aan de volgorde waarin het verhaal verteld wordt.
Wat betekent "hormonen uit balans" eigenlijk?
Het is geen diagnose. Niemand zet het op een brief en er bestaat geen test die het aantoont.
Het is een verzamelnaam geworden voor een hele reeks ervaringen: moe zijn zonder reden, slecht slapen in bepaalde weken, een kort lontje dat opeens terugkomt, een opgeblazen gevoel, huilbuien die niet bij de aanleiding passen, gewicht dat zich anders gedraagt dan vroeger.
Die ervaringen zijn echt. De uitleg eronder klopt alleen zelden.
Want “uit balans” suggereert dat er iets kapot is dat gerepareerd moet worden. Terwijl je hormonen juist horen te schommelen. Dat stijgen en dalen is hun werk, en het is precies wat je cyclus maakt. Een lichaam met vlakke hormonen heeft geen cyclus meer.
De vraag die mij interessanter lijkt: wat zeggen ze?
Wat doet oestrogeen, en waarom?
Oestrogeen is het voorspel.
Na je bloeding begint het te stijgen, en alles wat het doet staat in dienst van één ding: je lichaam klaarmaken voor een bevruchting. Je slijmvlies wordt opgebouwd. Je energie komt terug. Je huid wordt beter, je haar doet mee, je woorden komen makkelijker en je durft meer. Je voelt je aantrekkelijk, en je hebt zin in contact.
Dat is het hele punt. Een lichaam dat zich wil voortplanten, zorgt ervoor dat jij de deur uit wil en iemand tegenkomt. Het brengt je naar buiten, het brengt je naar een ander toe, en rond je eisprong brengt het je tot een hoogtepunt.
Oestrogeen is de date. Het regelt de aanloop.
Wat doet progesteron, en waarom?
Progesteron doet precies het omgekeerde, en om een even praktische reden.
Na je eisprong gaat het plekje waar de eicel vandaan kwam progesteron maken. En dat hormoon remt af. Het vertraagt je. Het maakt je slaperiger, trager, warmer. Het haalt je blik van de buitenwereld af en brengt hem naar binnen.
Want stel dat er wél een bevruchting was. Dan wil je lichaam dat je dan al goed voor jezelf zorgt. Niet over vier weken wanneer je het weet, maar nu meteen, voor de zekerheid.
Dus vraagt het je elke maand opnieuw om te vertragen, om naar binnen te kijken, om meer te eten en om voller te eten. De hormonen die nodig zijn om een kind te maken worden gebouwd uit eiwitten en gezonde vetten, en daar heeft je lijf bouwstof voor nodig. Eieren, avocado, noten, vette vis, vlees. Het vet uit de frituur telt niet mee, hoe erg je er mogelijk ook naar verlangt.
Het bereidt je voor op een periode van rust. Rust om een zieltje te laten groeien.
En dat vraagt het ook als je niet zwanger bent, en ook als je nooit zwanger wil worden. Je lichaam doet het ritueel elke maand, omdat het niet weet hoe het anders moet.
Daarom voelt de tweede helft van je cyclus als een uitnodiging om minder te willen. Dat is een opdracht.
Is het de oorzaak of het gevolg?
Overal wordt verteld dat je hormonen de oorzaak zijn en je klachten het gevolg. Dat klopt ook. En het loopt net zo hard de andere kant op.
Je hormonen worden aangestuurd vanuit je hersenen, en dat deel van je hersenen houdt voortdurend in de gaten hoe veilig het is. Niet of jij je veilig vóélt. Of je systeem veiligheid registreert: genoeg rust, genoeg eten, geen aanhoudende dreiging.
Staat dat systeem al maanden aan, dan knijpt het ergens af. En het eerste waar het op bezuinigt, is voortplanting. Dat is een lichaam dat prioriteiten stelt in een situatie die het als onveilig leest.
Dus wat “hormonen uit balans” heet, is heel vaak de uitkomst van een zenuwstelsel dat niet heeft mogen zakken.
Dat is de reden dat een supplement zo weinig doet.
Je kunt de uitkomst niet bijstellen terwijl de oorzaak blijft draaien.
Waarom progesteron als eerste wegvalt
Hier wordt het concreet, en dit is de keten die zelden wordt uitgelegd.
Je maakt progesteron pas ná een eisprong. Geen eisprong, geen progesteron. En een matige eisprong geeft matig progesteron.
De eisprong is nu net het eerste wat een lijf onder langdurige druk slecht doet of overslaat. Je kunt gewoon bloeden zonder dat je die maand goed geovuleerd hebt. Van buiten ziet het eruit als een normale cyclus.
Dan kom je in je tweede helft terecht met te weinig van het hormoon dat je laat zakken. Dus de uitnodiging om te vertragen komt niet, en de rem doet het niet.
Daarom: “mijn tweede helft is zwaar” is vaak “ik heb niet goed geovuleerd”. En dat is vaak “mijn lijf stond al maanden aan”.
Drie stappen, en bijna niemand legt ze naast elkaar.
Wat zegt een klacht over het moment waarop hij komt?
Dit is het bruikbaarste deel van dit stuk. Dezelfde klacht op een andere cyclusdag komt van iets anders, en dus doe je er iets anders mee.
Hoofdpijn in de één tot twee dagen voor je bloeding. Je oestrogeen zakt in die dagen snel, en de bloedvaten in je hoofd reageren op de snelheid van die daling. Het gaat dus om de snelheid van de daling. Wat dat betekent: valt het elke maand op ongeveer dezelfde cyclusdag, dan weet je het vooruit. Minder plannen in die twee dagen doet meestal meer dan een pil op de dag zelf.
Hoofdpijn rond dag twaalf tot vijftien. Dat is je eisprong, en daar zit een piek en een scherpe prikkel. Een heel ander moment dus. Wat dat betekent: als je dit herkent, heeft het geen zin om je tweede helft aan te pakken. Je zit in het verkeerde seizoen te zoeken.
Wakker liggen in de week voor je bloeding. Progesteron is je eigen kalmeringsmiddel. Het werkt in je hersenen op dezelfde rem waar een slaapmiddel op aangrijpt. In die week daalt het, en dus ben je je eigen rem kwijt. Wat dat betekent: je ligt eerst wakker, en daarna begint het denken. Malen over je dag helpt dus niet, en eerder naar bed, donkerder en koeler slapen, en meer eten op de avond wel.
Opgeblazen gevoel en gevoelige borsten na je eisprong. Je houdt in de tweede helft meer vocht vast, en je borstweefsel reageert op de verhouding tussen je beide hormonen. Wat dat betekent: dit is weefsel en water. Als je je in die dagen weegt, weeg je vocht. Je kunt die weegschaal die week gewoon laten staan.
Zin in eten, en vooral in vet en in brood, na je eisprong. Je verbrandt in je tweede helft meer dan in je eerste, en je lijf vraagt om bouwstof voor wat het aan het maken is. Wat dat betekent: dit is geen gebrek aan discipline. Eet in die dagen voller en vetter en kijk wat er met de drang gebeurt. Vaak zakt hij dan uit zichzelf.
Somberheid die wegtrekt op de dag dat je gaat bloeden. De timing is hier het hele verhaal. Wat dat betekent: schrijf de dag op waarop het omslaat. Trekt het weg binnen een dag na het begin van je bloeding, dan hoort het bij je cyclus. Dat is een enorm verschil om te weten op een dinsdagavond waarop je denkt dat alles verkeerd zit.
Uitputting op je eerste twee bloedingsdagen. Dat hoort erbij, in die mate. Uitputting die de hele maand aanhoudt is iets anders, en die staat hierboven al beschreven bij de volgorde.
Er is één patroon dat zwaarder is dan cyclusgevoeligheid. Begint de somberheid of de prikkelbaarheid al vlak na je eisprong, duurt die anderhalve week, en loopt je werk of je relatie erdoor vast, dan is dat een vorm die meer vraagt dan ritme alleen. Laat dat bekijken door iemand die hier verstand van heeft. Neem je aantekeningen mee.
Twee of drie cycli bijhouden geeft je dit soort informatie over jezelf. Eén woord per dag is genoeg.
Wat verandert er in de premenopauze?
Bijna iedereen denkt dat de premenopauze betekent dat je oestrogeen daalt.
In de eerste jaren gebeurt er iets anders. Je oestrogeen gaat juist heftiger schommelen, met pieken die soms hoger liggen dan je gewend was. En je eisprongen worden onregelmatiger, dus je progesteron valt als eerste weg.
Daarom voelt de premenopauze voor veel vrouwen als erger PMS en niet als minder. Dat is geen inbeelding en het past bij wat er gebeurt.
En hier wordt het interessant.
Want wat er dan omhoog komt, is meestal niet nieuw. Het pruttelt al jaren onder het deksel. Je hoorde het alleen niet, omdat je te hard aan stond om iets te horen. De premenopauze haalt het deksel van de pan.
En wat doen we er massaal mee? We slikken het weg of we smeren het weg. Dat is invoelbaar, want anders wordt het leven onhoudbaar, en je kunt niet doorgaan zoals je gewend was.
En toch.
Wat als doorgaan zoals je gewend was precies het punt is? Wat als het niet de bedoeling is dat je dit kunt dragen?
Wat je daarmee doet is aan jou, en ik heb geen oordeel over welke weg je kiest. Maar dit is wel de eerste keer in je leven dat je lichaam zo hard praat dat je er niet omheen kunt. Dat is informatie.
Daarom is dit een fase van verheldering. En daarom voelt ze eerst als het tegenovergestelde.
Werken supplementen?
Soms, voor sommige dingen, een beetje.
Magnesium heeft bij een deel van de vrouwen effect op kramp en op slapen. Daar is iets voor te zeggen. Voor de meeste andere middelen die je op dit onderwerp tegenkomt is het bewijs dun en de aanprijzing stevig.
Je mag ze gerust nemen. Ze beantwoorden de vraag alleen niet.
Een lijf dat maanden niet heeft mogen zakken, laat zich niet met een capsule overtuigen. Wat dat lijf nodig heeft is herhaling: steeds opnieuw de ervaring dat het veilig genoeg is om te ontspannen. Dat is langzamer dan een kuur en het is het enige wat aan de oorzaak komt.
Wat als ik geen cyclus heb?
Gebruik je de pil, heb je een hormoonspiraal, of is je cyclus gestopt, dan heb je geen eigen hormoonritme om te lezen. Dat is een feit en het is geen oordeel.
Dan kun je nog steeds lezen, alleen aan iets anders. Je slaap, je energie, je zin in mensen, je geduld. Die bewegen ook, en vaak in een patroon dat je pas ziet als je het opschrijft.
En je kunt het ritme van de maan als bedding gebruiken: nieuwe maan als je winter, volle maan als je zomer. Niet omdat dat hetzelfde is. Wel omdat een lichaam dat jarenlang geen ritme had, iets nodig heeft om zich aan te verhouden.
Wat hier niet onder valt
Een paar dingen gaan over weefsel. Daar is dit stuk niet voor.
Hevig bloedverlies waar je doorheen lekt. Bloedverlies tussen je cycli door. Elk bloedverlies nadat je menopauze voorbij was. Pijn waar je elke maand voor plat gaat.
Die laat je bekijken.
Al het andere is precies waar dit stuk over gaat. De moeheid, de onrust, het slapen, de tweede helft die zwaar is, het gevoel dat je jezelf niet meer herkent.
Wat ik wel doe
Ik ben orthomoleculair opgeleid. Ik ken dit lichaam, ik ken de stoffen en ik ken de routes.
Dat maakt mij geen hormooncoach in de gangbare zin, want ik stop niet bij de waarden en bij wat je ervoor kunt slikken. Ik kijk naar wat eronder ligt: hoe je leeft, hoe hard je aan staat, wat je al jaren draagt, en of je lijf überhaupt de ruimte krijgt om te maken wat het hoort te maken.
Ik leer je leven met je hormonen in plaats van ze te onderdrukken.
Als je hier verder in wilt
Ik begeleid vrouwen die alles al begrijpen en het nog steeds niet voelen. Seasonal Alignment volgt het ritme van één hele innerlijke cyclus: je leert je eigen seizoenen lezen terwijl je erin staat, voor €444.
Als je hierboven jezelf tegenkwam, dan is dat waar het over gaat.
ook onder hoe het zit
herkenningsverhaal
herkenningsverhaal
herkenningsverhaal