hoe het zit / je lijf en je zenuwstelsel
Wat is fawnen? De overlevingsreactie waarvoor je een compliment kreeg
7 minuten lezen Dimitra van Doremalen
Je hoort jezelf ja zeggen. De vraag was nog niet af en je stem was er al. Pas later, in de auto of onder de douche, komt het: dit wilde ik helemaal niet.
Je hebt het aan jezelf geweten. Te meegaand. Te lief. Geen ruggengraat.
Er is een andere verklaring, en die zit niet in je karakter.
Wat is fawnen?
Fawnen is de vierde manier waarop een lichaam gevaar afwendt. De eerste drie kennen de meeste mensen: vechten, vluchten, bevriezen. De vierde is: zorgen dat het gevaar je aardig vindt.
Het Engelse woord fawn betekent vleien, kruipen, je klein maken bij iemand. In het Nederlands bestaat er geen goed woord voor, en daarom gebruiken we het Engelse.
Wat het doet is dit. Je stemt af op wat de ander nodig heeft. Je sust, je lacht mee, je maakt jezelf makkelijk, je zegt ja. Je maakt het gevaar kleiner door zelf kleiner te worden.
En het werkt. Dat is het belangrijkste eraan.
Is fawnen hetzelfde als pleasen?
Ze lijken op elkaar en ze zijn niet hetzelfde.
Pleasen is iets wat je doet. Je kiest ervoor om aardig te zijn, om iemand tegemoet te komen, om de sfeer goed te houden. Dat kan een vriendelijke keuze zijn en het kost je weinig.
Fawnen gebeurt zonder jou. Je lijf heeft al gereageerd voordat er iets te kiezen viel. Pas achteraf merk je wat je hebt gedaan, en dan is het al gebeurd.
Het verschil zit in het moment waarop je erbij was.
Dat is ook waarom je er zo moe van wordt. Pleasen kun je dag in dag uit doen zonder dat het je sloopt. Fawnen is je zenuwstelsel dat in de hoogste stand staat terwijl je glimlacht.
Waarom heeft niemand dit ooit opgemerkt?
Hier zit volgens mij de kern van het hele verhaal.
Vechten leverde straf op. Een kind dat tegengas gaf, kreeg te horen dat het brutaal was.
Vluchten leverde afkeuring op. Een kind dat wegliep of zich terugtrok, kreeg te horen dat het moest meedoen.
Bevriezen leverde bezorgdheid op. Een kind dat dichtklapte, werd opgemerkt.
Fawnen leverde complimenten op. Wat ben jij makkelijk. Zo’n lief meisje. Wat ben je verstandig voor je leeftijd. Met jou heb ik nooit gedoe.
Daar ligt het verschil. De andere drie werden gecorrigeerd, want ze waren lastig. De vierde werd beloond, want ze maakte alles soepeler voor iedereen om je heen.
Een reactie die beloond wordt, wordt geen reactie meer genoemd. Die gaat karakter heten.
Hoe merk je of dit bij jou gebeurt?
Niet aan je herinneringen. Die zijn vaak vaag, en veel vrouwen kunnen geen enkel moment aanwijzen waarvan ze zeker weten dat het misging.
Je merkt het aan hoe je nu doet.
Je weet binnen drie seconden hoe de verhoudingen liggen in een kamer waar je net binnenkomt. Je zegt ja terwijl er een steen in je maag valt. Je gaat je verontschuldigen voordat iemand iets heeft gezegd. Je wordt onrustig als er onenigheid in de lucht hangt, ook als die niet over jou gaat. Je merkt aan de stilte van iemand anders dat er iets is, en je bent al bezig het op te lossen voordat je weet wat het is.
En dit: je vindt het makkelijker om drie dagen voor iemand te zorgen dan om één keer iets te vragen.
Dit zijn vaardigheden. Ze zijn ontwikkeld omdat ze nodig waren, en ze werkten zo goed dat ze bleven.
Waarom levert "wat wil jij?" geen antwoord op?
Omdat dat de vraag is waar je nooit op hebt geoefend.
Een kind dat moet lezen waar de bui hangt, richt zijn aandacht naar buiten. Elke dag, jarenlang. Die antenne wordt scherp. Wat niet geoefend wordt, is het lezen van wat er binnen gebeurt, en dat is precies waar het antwoord op die vraag vandaan zou moeten komen.
Dus de vraag komt, en er is stilte. En in die stilte trek je de conclusie dat er iets grondig mis is met jou.
Die conclusie klopt niet. Er is geen antenne naar binnen aangelegd, en een antenne die er niet is, kan niets ontvangen.
Dat is overigens wel iets wat je alsnog kunt aanleggen. Het gaat alleen langzaam, en het begint kleiner dan je denkt.
Waar komt het vandaan?
Uit een huis waar het nodig was.
Dat hoeft geen huis met geschreeuw te zijn geweest. Een ouder die op dat moment niet beschikbaar was, is genoeg. Een moeder die rouwde. Een vader die werkte om niet thuis te hoeven zijn. Een broertje dat ziek was en alle lucht opnam. Een huwelijk dat scheurde terwijl er aan tafel over het weer werd gepraat.
Een kind dat merkt dat de volwassenen het zelf niet redden, gaat helpen. Dat is wat een kind doet.
Hier staat meer over, in het stuk over parentificatie.
Waarom werkt "geef je grenzen aan" niet?
Omdat dat advies ervan uitgaat dat je een beslissing neemt.
Je ja is er voordat er iets te beslissen valt. Dat is geen traagheid van jou, het is de volgorde waarin je lijf werkt: eerst reageren, dan pas denken. Je kunt niet sneller besluiten dan je zenuwstelsel reageert.
Daarom voelt grenzen stellen als iets wat andere vrouwen blijkbaar wel kunnen. Ze krijgen de kans om te kiezen, en jij komt pas bij toen het al voorbij was.
Het is dus geen kwestie van wilskracht.
Het is een kwestie van snelheid.
Wat helpt dan wel?
Je stopt het niet door nee te zeggen. Je stopt het door het ja te vertragen.
Drie manieren, en geen enkele is verplicht. Kies wat bij je past en laat de rest staan.
Eén zin uit je hoofd leren
Ik laat het je morgen weten. Dat is geen grens en geen afwijzing. Het is tijd kopen, zodat je lijf kan zakken en jij kunt merken wat je eigenlijk wil. Leer hem zo goed dat hij er net zo snel uit komt als het ja.
Eén ademhaling tussen de vraag en je antwoord
Letterlijk één. Dat is genoeg om de automatische piloot te onderbreken, en kort genoeg dat niemand het merkt.
Achteraf terugkomen
Is de ja er toch uit, dan mag je hem nog terugnemen. Ik heb gisteren te snel ja gezegd. Dat voelt eng en het is zelden een probleem. En elke keer dat je het doet, leert je lijf dat de wereld blijft staan.
Begin je met één, begin dan met de eerste.
Waarom lukt het in de week voor je bloeding niet meer?
Dit is het deel dat zelden wordt uitgelegd, en het verklaart veel.
In de eerste helft van je cyclus heeft je zenuwstelsel meer speelruimte. Het aanpassen kost je iets, maar je kunt het dragen. In de tweede helft, en vooral in de dagen voor je bloeding, wordt datzelfde zenuwstelsel gevoeliger. Alles komt harder binnen. Hetzelfde verzoek kost meer.
Dan begint het aanpassen te haperen. De ja komt er niet meer vanzelf uit, of hij komt eruit en je wordt er woedend van. Je snauwt tegen iemand voor iets kleins. Je barst in huilen uit om een opmerking die je drie weken geleden niet eens hoorde.
Dat wordt PMS genoemd. En bij veel vrouwen is het iets preciezers: de week waarin het pleasen het begeeft.
Dat is informatie. Want wat er in die dagen uitkomt, gaat zelden over die dagen. Het gaat over alles waar je de rest van de maand omheen bent gelopen.
Je kunt dit bij jezelf nakijken. Houd twee cycli bij wanneer je opeens scherp werd, en kijk waar dat in je cyclus viel. Vaak ligt het bij elkaar.
Over die seizoenen staat een apart stuk.
Verandert dit?
Niet door het te begrijpen. Dit lezen verandert nog niets. Inzicht is geen vrijheid.
Het verschuift als je lijf een andere ervaring krijgt dan de ervaring waarop het is ingesteld. Eén keer iets uitstellen en merken dat niemand boos wordt. Eén keer zeggen dat je het niet weet. Eén keer iemand teleurstellen en de volgende dag ontdekken dat de relatie er nog is.
Ik zie bij bijna elke vrouw die ik begeleid dat het schuurt op dezelfde plek: bij de eerste keer dat ze iets niet oppakt en het niet ontploft.
Je zenuwstelsel gelooft geen uitleg. Het gelooft herhaling.
Als je hier verder in wilt
Ik begeleid vrouwen die alles al begrijpen en het nog steeds niet voelen. Bare Roots gaat hierover: zeven dagen, zeven audio’s, over wat je draagt en van wie het eigenlijk was. €97, in je eigen tempo.
Als je hierboven jezelf tegenkwam, dan is dat waar het over gaat.
ook onder hoe het zit
herkenningsverhaal
herkenningsverhaal
herkenningsverhaal