hoe het zit / wat je meekreeg
Wat is parentificatie? Het kind dat de ouder van haar ouder werd
5 minuten lezen Dimitra van Doremalen
Je weet hoe je moeder klinkt aan de telefoon voordat ze iets gezegd heeft. Aan de eerste lettergreep hoor je al welke avond het wordt.
Je was acht toen je dat leerde. En je hebt het nooit afgeleerd, want het werkte.
Wat is parentificatie?
Parentificatie is wat er gebeurt als een kind de rol van de ouder overneemt. Het woord komt uit de gezinstherapie en het beschrijft een omkering: de zorg loopt omhoog.
Er zijn twee vormen, en ze voelen anders.
De eerste is praktisch. Je maakte het eten klaar. Je bracht je broertje naar bed. Je regelde de post die niemand opende, je belde de school, je wist waar de sleutels lagen. Je deed wat er gedaan moest worden omdat er niemand anders was die het deed.
De tweede is emotioneel, en die is stiller. Je was de plek waar je moeder haar verhaal kwijt kon. Je hoorde dingen over je vader die een kind niet hoort te weten. Je merkte wanneer het mis dreigde te gaan en je greep in: met een grapje, met een vraag, met jezelf onzichtbaar maken. Je was de thermostaat van het huis.
De tweede vorm laat de diepste sporen na, en ze wordt het minst gezien. Aan de buitenkant leek er niets aan de hand. Je deed het goed op school. Je was makkelijk in de omgang. Iedereen zei dat je zo verstandig was voor je leeftijd.
Dat was geen compliment. Dat was een beschrijving van wat er gebeurde.
Hoe merk je of dit bij jou gebeurde?
Niet aan je herinneringen. Die zijn vaak vaag, en veel vrouwen kunnen geen enkel moment noemen waarvan ze zeker weten dat het niet in orde was.
Je merkt het aan hoe je nu doet.
Je scant een kamer voordat je hallo hebt gezegd. Je weet binnen drie seconden of het goed zit tussen twee mensen die je niet kent. Je zegt ja voordat de vraag is uitgesproken, en pas onder de douche voel je dat je nee bedoelde. Je wordt onrustig als iemand anders ontspannen is en jij nog niets hebt gedaan. Je vindt het makkelijker om drie dagen voor iemand te zorgen dan om één keer iets te vragen.
En je krijgt het koud van de vraag: wat heb jij nodig. Niet omdat je het niet wil weten. Omdat er geen antwoord komt.
Dit zijn geen tekortkomingen. Het zijn vaardigheden. Ze werden ontwikkeld omdat ze nodig waren, en ze werkten zo goed dat ze bleven.
Waarom voel je je verantwoordelijk voor de sfeer in een kamer?
Omdat je daar als kind verantwoordelijk voor was.
Een kind dat opgroeit in een huis waar de stemming kan kantelen, ontwikkelt een antenne. Het leert de voortekenen lezen: de stilte die anders klinkt, de deur die harder dichtgaat, het glas dat opnieuw wordt volgeschonken. En het leert ingrijpen voordat het escaleert.
Dat is een investering die zich terugbetaalde. Elke keer dat het lukte, werd de antenne gevoeliger.
Je zenuwstelsel heeft daar iets bij geleerd wat het nog steeds doet. Het houdt de omgeving in de gaten, ook als er niets aan de hand is. Het gaat pas zakken als het zeker weet dat iedereen goed zit. En aangezien je nooit zeker weet dat iedereen goed zit, zakt het bijna nooit.
Zo wordt een kindervaardigheid een volwassen uitputting.
Is parentificatie hetzelfde als codependentie?
Ze liggen tegen elkaar aan, en ze zijn niet hetzelfde.
Parentificatie gaat over wat er met je gebeurde. Een rol die je kreeg, in een tijd dat je hem niet kon weigeren.
Codependentie gaat over wat je daarna zelf bent gaan doen. Je relaties inrichten rond de behoefte van de ander. Je eigen waarde afmeten aan hoe nodig je bent. Blijven bij iemand die je leegtrekt, omdat weggaan voelt als iemand in de steek laten.
Het eerste is de herkomst. Het tweede is de vorm die eruit groeide. Niet iedereen die het eerste meemaakte, komt in het tweede terecht. En het is wel de meest voor de hand liggende route, want het is de enige manier van verbinden die ooit is voorgedaan.
Was mijn jeugd wel erg genoeg?
Dit is de vraag die bijna elke vrouw stelt, vaak binnen twee minuten nadat het gesprek hierover begint.
Mijn ouders deden hun best. Er was geen geweld. We gingen op vakantie. Andere kinderen hadden het veel slechter.
Dat kan allemaal waar zijn. En toch.
Parentificatie vraagt geen drama. Het vraagt alleen een ouder die op dat moment niet beschikbaar was, en een kind dat opmerkzaam genoeg was om het gat te zien. Een moeder die rouwde. Een vader die werkte om niet thuis te hoeven zijn. Een broertje dat ziek was en alle lucht opnam. Een huwelijk dat scheurde in stilte terwijl er aan tafel over het weer werd gepraat.
Niemand deed iets verkeerd, in de meeste van die huizen. Er was gewoon niemand over om jou te zien.
En dan nog iets. De maatstaf is wat je meenam.
Waarom reist dit van oma naar moeder naar dochter?
Omdat een ouder die het zelf niet heeft gekregen, het moeilijk kan geven.
Je oma groeide op in een tijd waarin er niet gevoeld werd, want er moest gewerkt worden. Ze gaf aan je moeder wat ze had, en wat ze had was doorgaan. Je moeder deed hetzelfde en noemde het karakter. Toen kwam jij, en jij kreeg de rekening van drie generaties in de vorm van een gevoel dat je niet kon plaatsen.
Dat is geen verwijt richting je moeder. Zij deed het met wat ze had, precies zoals haar moeder.
En het is ook niet iets om te dragen.
Wat je droeg, was nooit van jou om te dragen.
Kun je dit veranderen?
Niet door het te begrijpen. Dit stuk lezen verandert nog niets. Inzicht is geen vrijheid.
Het verschuift als je lijf een andere ervaring krijgt dan de ervaring waarop het is ingesteld. Dat gaat klein en het gaat langzaam. Eén keer iets niet oppakken wat je altijd oppakte, en merken dat het huis blijft staan. Eén keer zeggen dat je het niet weet. Eén keer gaan zitten terwijl er nog iets ligt.
Je zenuwstelsel gelooft geen uitleg. Het gelooft herhaling.
Ik zie dit bij bijna elke vrouw die ik begeleid, en het gaat bij bijna iedereen op dezelfde plek schuren: bij de eerste keer dat ze iets laat liggen en het niet ontploft.
Als je hier verder in wilt
Ik begeleid vrouwen die alles al begrijpen en het nog steeds niet voelen. Bare Roots gaat hierover: zeven dagen, zeven audio’s, over wat je draagt en van wie het eigenlijk was. €97, in je eigen tempo.
Als je hierboven jezelf tegenkwam, dan is dat waar het over gaat.
ook onder hoe het zit
herkenningsverhaal