hoe het zit / wat je meekreeg
Het familiesysteem: waarom je patroon niet bij jou begon
6 minuten lezen Dimitra van Doremalen
Op familiefeestjes weet je precies wie je in de gaten moet houden. Niemand heeft je dat gevraagd. Je doet het al zo lang dat het voelt als meehelpen.
Er is een plek in je familie waar je hoort te staan. Jij staat er een halve meter vandaan, en dat doe je zo lang dat die plek als de jouwe voelt.
Wat is het familiesysteem?
Je familie is geen verzameling losse mensen. Het is een systeem, en een systeem gedraagt zich als een mobiel boven een wieg: beweegt er één onderdeel, dan bewegen alle andere mee.
In dat systeem hoort iedereen erbij. Je opa die vroeg stierf. Het kind dat er bijna was. De oom over wie niet wordt gepraat. De eerste vrouw van je vader. Ze zijn er allemaal, ook als hun naam nooit valt.
En iedereen heeft een plek. Ouders komen voor kinderen. Wie eerder kwam, komt eerder. Dat is geen rangorde in waarde. Het is een rangorde in tijd, en een systeem heeft haar nodig zoals een huis een fundament nodig heeft.
Systemisch werk is de manier van kijken die hieruit volgt. Het komt uit de gezinstherapie, het is geen medische diagnose, en het bewijst niets over je verleden. Het is een lens. En hij laat soms in een uur iets zien waar tien jaar praten niet bij kwam.
Wat gaat er mis in een familiesysteem?
Op drie plekken raakt het uit het lood.
Iemand valt buiten de boot. Er wordt niet meer over hem gepraat, of ze wordt uit de verhalen geknipt. En wat buiten wordt gelaten, komt terug. Meestal in iemand die later geboren werd en die iets meedraagt waar in haar eigen leven geen aanleiding voor is.
Iemand staat op de verkeerde plek. Een kind schuift omhoog, naast of boven een ouder. Het wordt vertrouwenspersoon, bemiddelaar, thermostaat. Dat is wat parentificatie is: geen gedragsprobleem, een plek.
Geven en nemen raken uit balans. Er is iemand die alleen geeft en iemand die alleen neemt. En na een tijdje kan degene die geeft niets meer aannemen, ook niet van mensen die het graag willen geven.
Wat is een verstrikking?
Dit is het woord waar het om draait, en het is eenvoudiger dan het klinkt.
Een verstrikking is dat jij een gevoel draagt dat niet bij jou begon.
Je bent verdrietig en je vindt er geen reden voor. Je voelt schuld over iets wat je nooit deed. Je hebt een angst die niet bij jouw leven past. Je voelt woede die te groot is voor de aanleiding.
Een kind doet dit uit liefde, en het doet het zonder ooit iets te kiezen. Kan moeder haar rouw niet dragen, dan draagt een kind hem mee. Zo blijft moeder overeind en zo blijft het kind bij haar. De rekening komt dertig jaar later.
Wat je droeg, was nooit van jou om te dragen.
Waarom voel ik me de moeder van mijn partner?
Omdat je die plek al kende voordat je hem ontmoette.
Als je als kind boven een ouder stond, is dat de plek die vertrouwd voelt. En vertrouwd en goed zijn twee verschillende dingen.
Dus je kiest iemand voor wie je kunt zorgen. Of je maakt van iemand die het niet nodig had iemand die het wel nodig heeft, door alles over te nemen, door drie keer uit te leggen wat hij zelf had kunnen bedenken, door te weten wat er moet gebeuren voordat hij eraan dacht.
En dan word je moe, en dan wordt hij klein, en dan begrijpt geen van jullie hoe het zover kwam.
Wat er onder zit is vaak een simpele vraag: kan ik het aannemen als iemand iets voor mij doet?
Waarom trek ik steeds de verkeerde partner aan?
Je trekt niets aan. Je herkent.
Je zenuwstelsel is ingesteld op een bepaald soort spanning, en die spanning voelt als thuis. Iemand die beschikbaar en rustig is, voelt in het begin vaak vlak. Iemand die raadselachtig blijft, voelt als verliefdheid.
Daar zit geen slechte smaak achter. Er zit een oude plek achter, en wat je nog niet hebt ingelopen kies je opnieuw, omdat het bekend terrein is.
Neemt mijn kind iets van mij over?
Dit is de vraag die vrouwen in beweging brengt wanneer ze voor zichzelf niet in beweging komen.
Kinderen voelen wat er niet gezegd wordt. Ze lezen de onderstroom in een huis nauwkeuriger dan de mensen die hem maken. En een kind dat merkt dat haar moeder te veel draagt, gaat helpen. Ze wordt lief. Ze wordt makkelijk. Ze vraagt weinig, en ze let op jou.
Dan staat zij waar jij stond.
Dat is niets om schuld over te hebben. Het is wel iets om te weten, want hier stopt een patroon of gaat hij door. En hij stopt niet doordat je het uitlegt aan je dochter. Hij stopt doordat ze ziet dat jij je eigen plek inneemt.
Sta ik op mijn plek?
Voor veel vrouwen komt deze vraag het eerst op in hun werk, en dat is logisch, want een organisatie is ook een systeem.
Je doet het werk van je leidinggevende zonder de titel. Je bent degene bij wie iedereen zijn verhaal kwijt kan, ook de mensen boven je. Je vraagt geen opslag omdat het gierig zou lijken. Je voelt de stemming op de afdeling voordat iemand hem heeft benoemd, en je gaat hem opknappen.
Dat is dezelfde plek, in een ander gebouw.
Ik zie bij de vrouwen die ik begeleid dat uitputting zelden van de hoeveelheid werk komt. Ze komt van dragen wat niet bij je hoort, en dat kan in een baan van vier dagen net zo hard aankomen als in een baan van zes.
Wat is een familieopstelling?
Een manier om een systeem zichtbaar te maken in de ruimte.
Bij een opstelling met mensen kies je iemand die jouw moeder representeert, iemand voor je vader, iemand voor jou. Ze gaan staan waar het klopt. En dan wordt iets zichtbaar wat in woorden niet te pakken was: wie naar wie kijkt, wie met zijn rug ergens naartoe staat, wie er ontbreekt.
Bij een tafelopstelling gebeurt hetzelfde met figuurtjes op een tafel. Kleiner, rustiger, en te doen met één persoon.
Wat het doet is iets laten zíen. Je lijf reageert voordat je hoofd erbij is, en daarom werkt het bij precies de vrouwen die alles al begrijpen.
Dit is de grond waarop ik werk, en opstellingen zijn de vorm waarin ik het verder wil brengen.
Kun je een generationeel patroon doorbreken?
Niet door het te begrijpen.
Er verschuift iets als je iets teruggeeft. Het verdriet dat van je moeder was, mag bij haar blijven. De rol die je kreeg, mag je neerleggen. Dat gaat niet via een gesprek en niet via een besluit. Het gaat via de ervaring dat het huis blijft staan als jij een halve stap terug doet naar je eigen plek.
En dat is klein. Eén keer iets niet oplossen. Eén keer niet uitleggen. Eén keer iemand zijn eigen dag laten hebben.
Het verleden wacht. Het heeft alle tijd, en het gaat niet weg door erover te lezen.
Eén ding nog. Zit er in je geschiedenis geweld of misbruik, dan hoort dat bij iemand die daarvoor is opgeleid, en niet bij een artikel of bij een groep. Dat is de goede volgorde.
Als je hier verder in wilt
Ik begeleid vrouwen die alles al begrijpen en het nog steeds niet voelen. Bare Roots gaat over precies dit: zeven dagen, zeven audio’s, over wat je draagt en van wie het eigenlijk was. €97, in je eigen tempo.
Als je hierboven jezelf tegenkwam, dan is dat waar het over gaat.
ook onder hoe het zit
herkenningsverhaal