hoe het zit / je lijf en je zenuwstelsel
Altijd aan staan: wat er in je zenuwstelsel gebeurt, en wat je vandaag kunt doen
6 minuten lezen Dimitra van Doremalen
Je zit op de bank en het is stil in huis. De kinderen slapen, de vaat staat, er hoeft niets meer. En je lijf doet niet mee. Je been wiebelt. Je pakt je telefoon zonder dat je iets wilde weten. Je staat op om iets te halen wat je niet nodig had.
Je bent moe. Dat weet je al maanden. En toch zakt die moeheid niet als je gaat zitten.
Daar is een verklaring voor, en die zit niet in je karakter.
Wat is de overlevingsstand?
Je zenuwstelsel heeft twee bewegingen. Eén die je aanzet, en één die je laat zakken. (In vaktaal heten die je sympathische en je parasympathische zenuwstelsel. Je hoeft die woorden niet te onthouden.)
De eerste maakt dat je ’s ochtends opstaat, dat je een deadline haalt, dat je opzij springt voor een auto. De tweede maakt dat je slaapt, dat je eten verteert, dat je een hand op je arm kunt voelen zonder te schrikken.
Die twee horen af te wisselen. Aan, en dan weer uit. Spanning, en dan ontlading.
De overlevingsstand is wat er gebeurt als de eerste beweging jarenlang aan bleef en de tweede bijna nooit aan bod kwam. Je lijf heeft dan geleerd dat waakzaam de veiligste stand is. Het scant. Het houdt rekening met wat er kan gebeuren. Het meet de sfeer in een kamer voordat je hallo hebt gezegd.
Er is niets stuk. Je systeem doet precies wat het heeft geleerd.
Wat zijn vechten, vluchten, vriezen en fawnen?
De overlevingsstand heeft vier vormen, en je lijf kiest ze zonder jou te raadplegen.
Vechten. Je wordt scherp. Je kaak staat aan, je toon gaat omhoog, je bent een discussie begonnen voordat je wist waarover. Achteraf snap je niet waar die felheid vandaan kwam.
Vluchten. Je gaat doen. Je ruimt op, je plant, je pakt je telefoon, je begint aan iets nieuws. Stilzitten voelt onmogelijk, en druk zijn voelt als opluchting.
Vriezen. Je gaat op de bank zitten en je komt er niet meer af. Je weet wat er moet gebeuren en je kunt niet beginnen. Soms kijk je naar jezelf alsof je er een beetje naast staat.
Fawnen. Je wordt lief. Je stemt af, je sust, je maakt jezelf makkelijk, je zegt ja. Je maakt het gevaar kleiner door zelf kleiner te worden.
Die vierde wordt bijna altijd overgeslagen, en dat is precies waarom hij zo lang door kan gaan. Fawnen ziet eruit als een karaktertrek. Het is een reactie.
En voor een kind was het vaak de enige die er was. Vechten kon niet, want je was acht. Weglopen kon niet, want je woonde er. Dan blijft er één optie over, en die werkte.
Daarom doet “geef je grenzen aan” zo weinig. Je ja is er al voordat de beslissing er is. Er valt niets te beslissen op een plek waar je lijf al heeft gehandeld.
Waarom je lijf niet uit zichzelf weer zakt
Veel vrouwen krijgen mee dat het overgaat als de drukte voorbij is. Nog één project, nog één jaar, nog even de vakantie halen.
Je zenuwstelsel leest geen agenda. Het leest wat het voelt. En als het jarenlang niet heeft mogen zakken, weet het niet meer hoe dat gaat. De weg terug is er nog wel. Hij is alleen niet meer ingelopen.
Het is een pad door een veld. Loop je het jaren niet, dan groeit het dicht. Het is er nog, onder het gras, en het wordt pas weer zichtbaar door het te lopen.
Daarom doet drie weken niets doen zo weinig. Het gras wijkt niet van rust alleen.
Waarom rust soms onrustiger voelt dan doorgaan
Dit is het deel dat de meeste verwarring geeft, en ik zie het bij bijna elke vrouw die ik begeleid.
Zodra het stil wordt, komt er onrust. Meer dan toen je bezig was. Je wordt kriebelig in een lange vakantieweek. Je krijgt hoofdpijn op je eerste vrije zaterdag. Je wordt verdrietig zonder aanleiding, precies op het moment dat er niets hoeft.
Dat is logisch als je begrijpt wat doorgaan deed. Doorgaan was het deksel. Zolang je aan stond, kwam er niets naar boven. Ga je zitten, dan komt omhoog wat eronder lag, en dat is precies wat het altijd aan staan buiten hield.
Dat is geen terugval.
Het is de eerste keer dat er ruimte is.
Waarom dit bij jou ook met je cyclus te maken heeft
Er is nog iets wat zelden wordt uitgelegd. Je zenuwstelsel staat niet elke week even soepel aan of uit.
In de eerste helft van je cyclus heb je meer speelruimte. Je kunt meer hebben, je herstelt sneller, spanning glijdt eraf. In de tweede helft, en vooral in de dagen voor je bloeding, wordt je zenuwstelsel gevoeliger. Hetzelfde geluid is harder. Dezelfde opmerking snijdt dieper. Dezelfde dag kost meer.
Dat verschil is informatie.
Het verklaart ook waarom iets wat op maandag hielp, tien dagen later niets doet. Je stond in een ander seizoen.
Welke oefeningen kalmeren je zenuwstelsel?
Ze werken bijna allemaal in dezelfde richting: ze geven je lijf één signaal dat het veilig is, en ze doen dat via iets wat je lichaam niet kan beredeneren. Je adem, je voeten op de grond, trilling in je keel. Geen ervan is verplicht, en er is er ook niet één die het voor iedereen doet.
Dit is degene waarmee ik zou beginnen, omdat je hem overal kunt doen en niemand het ziet.
Langer uit dan in
Adem in op vier tellen, uit op zes of acht. Doe dat één minuut. De uitademing is de kant waarop je lijf zakt, dus daar zit het werk. Je merkt het vaak eerst in je schouders, en soms merk je de eerste keer helemaal niets. Dat hoort erbij.
Doe hem een week lang, één keer per dag, op een vast moment. In de auto voordat je naar binnen gaat is een goed moment, want daar staat je lijf toch al even stil.
Deze oefening is er één van de acht die in Soft Ground staan, waar ze met audio bij zitten en in een volgorde die iets opbouwt.
Waarom het herhalen het werk doet
Eén keer ademen verandert je avond. Elke dag ademen verandert wat je lijf als normaal beschouwt.
Dat is het hele punt en het is ook het minst spannende deel. Er is geen doorbraak. Er is een pad dat je opnieuw inloopt, en op een dag merk je dat je het zonder nadenken neemt.
Bij mij was het eerste teken zo klein dat ik het bijna miste. Ik zat buiten met koffie en ik merkte dat ik niet aan het wachten was. Niet op een mail, niet op een kind dat me nodig had. Ik zat gewoon, en mijn kaak deed geen pijn. Dat was na maanden van elke dag twee minuten, op de momenten dat ik het het minst wilde.
Herhaling is hoe ritme zich nestelt.
Als je hier verder in wilt
Ik begeleid vrouwen die alles al begrijpen en het nog steeds niet voelen. Soft Ground is de eerste stap daarin: acht oefeningen en drie audio’s, voor €47. Blijvende toegang, in je eigen tempo.
Als je hierboven jezelf tegenkwam, dan is dat waar het over gaat.
ook onder hoe het zit
herkenningsverhaal